İnsanın hayatta attığı her adım bir karar vermenin sonucudur. Doğru veya yanlış hayatta attığımız her adımdan sorumlu olmaktayız ki bu sorumlulukları aldığımız kararlar sonucunda elde etmekteyiz.

Verdiğimiz kararların sonucuna katlanmamız bu kararlara sahip çıktığımızın açık bir göstergesidir.

Günümüz şartlarında yaş sınırlaması olmaksızın herkes bu devreden geçmektedir. Örneğin öğrencileri düşünürsek sadece üniversiteye hazırlık öğrencileri değil artık ilköğretim düzeyindeki öğrencilerde gelecekleri için güzel ve doğru bir şeyler yapmak adına karar vermektedirler. Hatta o kadar hat safhaya ulaşmış durumdaki üç yaşındaki bir çocuk bile giyeceği kıyafete, yiyeceği yemeğe kendileri karar verebilmektedir. Bu durum aslında karar vermenin hayatın her yaşında ve alanında var olduğunu göstermektedir.

1-A. Karar Verme Nedir?

Hayatımızı büyük oranda şekillendirmemizi sağlayan, bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde verilmiş, hayatın bize sunduğu fırsatlarla mücadelelerle ve belirsizliklerde yüzleşmede temel amacımızdır.
Örneğin;
— Hangi kariyeri izlemeliyim, hangi mesleği seçmeliyim?
— Şimdi mi evlenmeliyim yoksa beklemeli miyim, çocuk sahibi olmalı mıyım evetse ne zaman ve kaç tane?
Bu tür sorular hayattaki ve kariyerlerimizdeki ilerlemeleri gösterir ve onlara cevap veriş şeklimiz geniş kapsamlı olarak toplum içindeki yerimi belirler.
Oynadığımız bütün rolleri (öğrenci, işçi, patron, vatandaş, eş, ebeveyn, birey) başarımız verdiğimiz kararlara dayanır.( hammond ve diğerleri; 1998; aktarma)

1-B. Karar Vermek Önemli Bir Yaşamsal Beceridir

İnsanların karşısına hiç umulmadık onlarda çıkan fırsatlar eğer amaçlarına uygunsa kişi bunları değerlendirmeye alacak, kararlarını olumsuz yönde kullanmayacaklardır. Teklif kabul edilecek asla reddedilmeyecektir. Bu durum kararlar içerisinde uzun düşünme gerektirmeyen, kafa patlatmanın gereksiz olduğu kararlardır.
Hayatımızda karşılaştığımız bütün problemlerin çözümleri kolay ve belirgin değildir. Bazen zor ve karmaşık problemlerimiz de olacaktır. Bu problemlerimiz sadece bizi etkilemekle kalmayıp aile, arkadaş, meslektaşlarımızı da etkileyecektir. Böyle durumlarda karar verebilmek için mantıklı bir yol seçmemiz gerekmektedir. Mantıklı karar verebilme yeteneğimiz önemli bir yaşamsal becerinin göstergesidir.

2- Etkili Karar Vermek İçin Sekiz Anahtar

• Doğru karar problemi üzerinde çalışın
• Hedeflerinizi belirleyin
• Yaratıcı alternatifler oluşturun
• Sonuçları anlayın
• Değiş-tokuşlar ile yüzleşin
• Belirsizliklerinizi açığa kavuşturun
• Risk toleransınız hakkında iyi düşünün.
• Bağlantılı kararları göz önünde bulundurun. ( hammond ve diğerleri ; 1998 ; aktarma)

3-A Karar Vermede Amaçlarımız Rehberimiz Olmalı

Karar vermemiz gereken bir durumda amaçlarımızı gözden geçirmeliyiz. Amaçlarımız doğrultusunda vereceğimiz karar hem bizi yanlıştan uzaklaştırır hem de doğru yani bizim için faydalı olan kararı vermemizi sağlar. Bazen de almamız gereken kararlar amaçlarımızdan birine uygun iken diğer amacımızla çakışabilir. Bu durumda da bize en iyi faydayı sağlayacak amacımız doğrultusunda karar vermeliyiz.
Amaçlarımız;
• Karar verirken neleri araştıracağımıza
• Seçimlerimizi başkalarına açıklamamıza
• Bir karar almanın ne kadar önemli bir husus olduğunu belirtir.

3-B Amaçlarımızı Oluşturmada Pratik Bir Tavsiye

• Amaçlar kişiseldir
• Farklı amaçlar farklı karar problemlerine uyacaktır
• Amaçlar veriye erişimin kolaylığıyla sınırlandırılmalıdır.
• İyi düşünülmüş temel amaçlar, benzer problemler için şartlar belirgin şekilde değişmedikçe zaman içerisinde görece olarak sabit kalacaklardır.
• Muhtemel bir kara akla uygun gelmiyorsa, önemli bir amacı gözden kaçırmış olabilirsiniz. ( hammond ve diğerleri ; 1998 ; aktarma)

4- Psikolojik Tuzaklar

Bir karar verirken düşünülen ve en çok hata yapmamıza sebep olunan faktörleri ortadan kaldırmanın sekiz anahtarı vardır;
• Yanlış problem üzerinde çalışmak
• Ana hedeflerimizi belirlemekte başarısız olmak
• İyi ve yaratıcı alternatifler dizisi geliştirmekte başarısız olmak
• Değiş-tokuşlar üzerinde yeterince durmamak
• Belirsizliği yeterince göz önüne almamak
• Risk toleransınızı hesaplama başarısız olmak
• Kararlarınızın zaman içerisinde birbiriyle bağlantılı olması halinde önceden plan yapmakta başarısız olmak
Bütün bunların dışında tüm dikkatimize rağmen hata yaptığımız bir kategori daha var. Bunlara ‘ psikolojik tuzaklar’ denir. Psikolojik tuzakların çıkış nedeni beynimizin bize oyun oynamasıdır.
Yarım yüzyıldır psikologlar karar verme üzerinde çalışan araştırmacılar beynimizin nasıl çalıştığını inceliyorlar. Laboratuar ve gerçek dünyada yapılan bu araştırma , pek çok kararda gizli olan karmaşıkla başa çıkmak için bilinç altı rutinler geliştirildiğini gösterdi. ( hammond ve diğerleri ; 1998 ; aktarma)

SONUÇ VE ÖNERİLER

Karar vermek göz ardı edilmemesi gereken bir husustur. Çünkü yaşadığımız hayatı şekillendiren aldığımız kararların sonuçlarıdır. Kendi ayaklarımızın üstünde durmamızı sağlayan bir araçtır karar vermek. Aldığı kararları olumlu sonuçlarını görebilen bir insan kendine daha çok güvenecek ve daha da güzel şeyler yapmak için çaba harcayacaktır. Yarın yaşayacaklarımız da bugün aldığımız kararlara bağlıdır.
Birey karar verme konusunda daha bilgili olmak yolunda adımlar atmalıdır. Karar vermenin öneminin farkında olmalıdır. Çok acele karar vermeyip, karar konusunda kendisine seçenekler sunabilmeli. Bu seçenekler içinden de kendisi için en yararlı olanı seçmelidir. Olumsuz sonuçlardan en az zararla kurtulmanın yollarını aramalıdır.

KAYNAKÇA
HAMMOND, J.; KEENEY, R.; RAİFFA, H., 1998, “Karar Verme Sanatı”, Beyaz Yayınları, 1-10 s.